Μουσικοθεραπεία και προωρότητα: Μια νότα αισιοδοξίας
15 Ιανουαρίου 2017
0

Πόσο βοηθάει τελικά η μουσική την ανάπτυξη ενός πρόωρου μωρού; Επειδή διαβάσαμε και ακούσαμε διάφορα, ερευνήσαμε το κεφάλαιο της μουσικοθεραπείας, το οποίο στην Ελλάδα αποτελεί αχαρτογράφητη περιοχή, και συγκεντρώσαμε τις απαντήσεις. Χάρη στη μουσικοθεραπεύτρια Χριστίνα Καλλιώδη, η οποία έχει εξειδικευτεί στη θεραπεία των πρόωρων μωρών σε περιβάλλον ΜΕΝΝ, μάθαμε πώς ένα μωρό μπορεί να συντονίσει την αναπνοή του, να εξοικειωθεί με τις θηλαστικές κινήσεις, να δεθεί ευκολότερα με τη μητέρα του αλλά και να νιώσει ασφαλές με την αρωγή της μουσικής. Μάθαμε επίσης πως η μουσική μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά ακόμη και όταν το μωρό ζει πλέον στο σπίτι του τόσο για το ίδιο όσο και για τους ψυχικά ταλαιπωρημένους γονείς του.

Πόση σχέση έχει η εκτέλεση ενός μουσικού κομματιού με τη μουσικοθεραπεία που γίνεται μέσα σε μια ΜΕΝΝ;

Καμία. Ενώ στην εκτέλεση ενός μουσικού κομματιού αυτό που μας ενδιαφέρει είναι το αισθητικό αποτέλεσμα ή η διασκέδαση, στη μουσικοθεραπεία – και όχι μόνο σε περιβάλλον ΜΕΝΝ – ο στόχος είναι να ικανοποιηθούν συγκεκριμένες ανάγκες του μωρού ή και της οικογένειάς του, ψυχικές, σωματικές, αναπτυξιακές. Για παράδειγμα, μας ενδιαφέρει το μωρό να μπορέσει να παραμείνει ήρεμο για περισσότερη ώρα ή να ενισχύσουμε τον δεσμό γονέα – παιδιού ή να μειώσουμε το στρες της μητέρας.

Τι προσφέρει η μουσικοθεραπεία στα πρόωρα μωρά που νοσηλεύονται σε κάποια ΜΕΝΝ;

Ξεκινώντας από το σωματικό επίπεδο, έχουμε παρατηρήσει ότι υπάρχει βελτίωση και σταθερότητα του καρδιακού παλμού, βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας και των θηλαστικών κινήσεων, αύξηση του βάρους (επειδή το μωρό είναι σε κατάσταση ηρεμίας και δεν καίει πολλές θερμίδες), ενώ ενδέχεται να βγει και ταχύτερα από τη μονάδα. Όσον αφορά το νευρο-αναπτυξιακό κομμάτι, ξέρουμε ότι όταν ένα μωρό είναι σε απομόνωση δεν αναπτύσσεται. Ο μουσικοθεραπευτής είτε εκπαιδεύοντας τον γονιό, είτε επεμβαίνοντας ο ίδιος, δημιουργεί ένα περιβάλλον ερεθισμάτων ώστε το μωρό να εξασκήσει τις δεξιότητες που πρέπει για την ομαλή ανάπτυξη του εγκεφάλου. Η μουσικοθεραπεία βοηθά επίσης και στην ψυχολογία του μωρού, να μη νιώθει απομονωμένο, να νιώθει ότι υπάρχει ένας περίγυρος, μια ασφάλεια.

Με ποιους τρόπους γίνεται η μουσικοθεραπεία;

Το πρώτο και πιο απλό μέσο είναι ο ήχος της φωνής, ενώ σταδιακά μπορεί να χρησιμοποιήσουμε κάποια πολύ απλά μουσικά όργανα, ακόμη και ηχογραφημένη μουσική. Το πιο χρήσιμο εργαλείο όμως είναι η φωνή. Ειδικά η φωνή της μητέρας είναι το πιο οικείο ηχητικό ερέθισμα για το μωρό γιατί το αναγνωρίζει από τη μήτρα, αλλά και του μουσικοθεραπευτή. Χρησιμοποιείται με έναν απλό τρόπο, ώστε το μωρό να μην υπερδιεγερθεί. Μπορούμε να τραγουδήσουμε ή να μιλήσουμε στο μωρό, ενώ στα πολύ μικρά μωρά μπορούμε απλώς να αναπαράξουμε τον ήχο της αναπνοής, γιατί μόνο αυτό μπορούν να αντέξουν. Στη συνέχεια βλέπουμε τι αντέχει το μωρό, τι του προσφέρει ευχαρίστηση και διαμορφώνουμε ανάλογα τη θεραπεία. Και έτσι χτίζεται σιγά σιγά μία σχέση. Στην πορεία χρησιμοποιούμε συγκεκριμένα όργανα που είναι σχεδιασμένα για να παράγουν χαμηλής έντασης ήχο. Το gato box π.χ. είναι ένα ξύλινο μικρό κρουστό που προσπαθεί να μιμηθεί τον ήχο της καρδιάς, με τον οποίο το μωρό μπορεί να νιώσει ότι βρίσκεται σε οικείο περιβάλλον ή ακόμη και να συντονίσει με αυτό τις δικές του σωματικές λειτουργίες. Ένα άλλο όργανο είναι το ocean disk. Πιστεύουμε ότι θυμίζει το ηχητικό περιβάλλον της μήτρας και βοηθά στη ρύθμιση της αναπνευστικής λειτουργίας όταν παίζεται με συγκεκριμένο τρόπο. Χρησιμοποιείται επίσης και κατά τη διάρκεια της αγκαλιάς Καγκουρό διότι χαλαρώνει και τους γονείς. Όταν διαπιστώσουμε ότι το μωρό τα δέχεται όλα αυτά και του αρέσουν μπορεί να προσθέσουμε κιθάρα ή μονόχορδο, αλλά πολύ αργότερα, όταν το μωρό είναι με τον γονέα και θέλουμε να φτιάξουμε έναν πιο σύνθετο ήχο που να τους περιβάλλει, να τους αγκαλιάσει.

Αν τον πιο σημαντικό ρόλο τον παίζει η φωνή, θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τη φωνή μας θεραπευτικά τόσο μέσα στη μονάδα όσο και στο σπίτι με το μωρό ως γονείς;

Ναι, αν ακολουθήσουμε τις οδηγίες ενός μουσικοθεραπευτή, ο οποίος θα μας δείξει πώς. Ξέρετε, οι περισσότεροι μπορούμε να καθησυχάσουμε ένα μωρό με τη φωνή μας, αλλά πολλές φορές η έμφυτη αυτή ικανότητά μας μπλοκάρει εξαιτίας του στρες στη ΜΕΝΝ. Στη συνέχεια, ο θεραπευτής καθοδηγεί τον γονιό να χτίσει μια σχέση με το μωρό, με τραγούδια και μουσικά παιχνίδια, τα οποία μπορεί να ανακαλεί και στο σπίτι σε στιγμές άγχους.  Στο σπίτι υπάρχουν δύο πράγματα που μπορούμε να κάνουμε με τη μουσική. Το ένα είναι να αποφορτιστούμε από το στρες και το άλλο να χτίσουμε μία σχέση μεταξύ γονιού και παιδιού που θα είναι απολαυστική. Η μουσική δλδ γίνεται πλέον παιχνίδι, η απόλαυση του να είσαι μαζί με τον άλλο.

Πού βρίσκεται η μουσικοθεραπεία στις ΜΕΝΝ διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα;

Είναι κάτι πολύ καινούργιο που ξεκίνησε στην Αμερική και τη Γερμανία τη δεκαετία του 90. Στην Αμερική αυτή τη στιγμή στις περισσότερες μονάδες υπάρχουν μουσικοθεραπευτές, στην Αυστραλία και στη Γερμανία επίσης, ενώ σιγά σιγά μπαίνουν και κάποιες άλλες χώρες στο παιχνίδι. Στην Ελλάδα ωστόσο η μουσικοθεραπεία δεν υπάρχει. Εδώ δεν έχει καν κατακτηθεί το κομμάτι της επικεντρωμένης στην οικογένεια φροντίδας. Η σημασία της παρουσίας των γονιών μέσα στη ΜΕΝΝ δεν έχει εδραιωθεί, οπότε πώς να γίνει δεκτή η παρουσία ενός μουσικοθεραπευτή;

Μουσικοθεραπεία για ενήλικες. Πώς μπορεί να βοηθήσει κάποιον που έχει βιώσει μια τραυματική εμπειρία;

Χρησιμοποιώντας τη μουσική σαν εργαλείο μπορούμε να διερευνήσουμε αυτό που μας έχει συμβεί και να το αντιμετωπίσουμε. Ωστόσο, η μουσικοθεραπεία βοηθάει πολύ αν γίνεται κατά τη διάρκεια της τραυματικής εμπειρίας. Δηλαδή αν γονιός και παιδί κάνουν μουσικοθεραπεία μέσα στη ΜΕΝΝ, το φορτίο που θα έχει ο γονιός βγαίνοντας θα είναι πολύ μικρότερο. Αργότερα κάνουμε μουσικοθεραπεία για να δούμε όσα έχουν μείνει κρυμμένα μέσα μας, να τα εξερευνήσουμε και να τα αντιμετωπίσουμε.

Τι γίνεται σε μια συνεδρία μουσικοθεραπείας;

Σε μια συνεδρία μουσικοθεραπείας μπορεί και να μιλήσουμε για τα θέματα που μας απασχολούν αλλά κυρίως θα παίξουμε γι’ αυτά. Θα κάνουμε δραστηριότητες που θα μας βοηθήσουν να ανακαλέσουμε την αίσθηση που ζήσαμε και θα τη συνδυάσουμε με άλλα πράγματα που έχουν συμβεί και μπορεί να την έκαναν πιο έντονη. Ψάχνουμε να βρούμε λοιπόν μέσω της μουσικής πώς βίωσε ο καθένας μια εμπειρία και αναλόγως – πάλι μέσα από τη μουσική δημιουργική διαδικασία – να την αντιμετωπίσουμε.

Γιατί να προτιμήσει ένας ενήλικας τη μουσικοθεραπεία από την κλασική ψυχοθεραπεία;

Διότι ενδέχεται με τις λέξεις να μην μπορεί να εκφραστεί καλά. Ή επειδή έχει δοκιμάσει την κλασική οδό και δεν τον βοήθησε. Ή επειδή βλέπει ότι η τέχνη λειτουργεί θεραπευτικά για εκείνον. Δεν υπάρχει πάντως καλύτερη θεραπεία, έχει να κάνει με το τι ταιριάζει στον καθένα. Σε γενικές γραμμές θα έλεγα ότι η μουσικοθεραπεία σου δίνει την ασφάλεια να μιλήσεις χωρίς να μιλήσεις.

Χρειάζεται κανείς να έχει γνώσεις μουσικής ή να είναι καλλίφωνος για να κάνει μουσικοθεραπεία;

Όχι. Στη μουσικοθεραπεία δεν «ακούγεται» κανείς λάθος. Δίνουμε το κατάλληλο ερέθισμα για να ξεδιπλώσει κανείς όσα έχει μέσα του.

 

*Συνέντευξη στην Κέλλυ Σώκου στο blog 31 εβδομάδες.

Αφήστε μια απάντηση